أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

56

قانون ( فارسى )

در تبهاى هميشگى و دست برندار - كه تب لازمه ناميده مىشوند - اگر شدت درجهء تب پايين نيايد و تب هيچ فرصتى به بيمار ندهد ، با احساس سرما شروع نمىشود ؛ مگر اينكه بيمار بسيار ناتوان شده باشد يا حرارت غريزى و سرشتى به سوى پايين رانده شده باشد ، كه در اين حالت ممكن است اندامان جانبى در رويهء بدن سردى را احساس كنند . اين حالت نويدبخش نيست و بلكه نشانهء بغرنجى بيمارى است . در برخى از حالات بعضى از تبها ، سرما و لرز باهم شروع مىشوند ؛ كه در چنين حالتى مادهء متعفن شده تركيبى است از مادهء سرد و مادهء گزنده . بعضى اوقات تبهاى عفونى تركيبى به شكل و هيأت تب هميشگى و دست برندار خودنمايى مىكنند . مثلا خلط عفونى شده مشتعل مىشود و حالت تب‌زدگى را به وجود مىآورد ، مراحل تب را طى مىكند و همين‌كه به پايان كار رسيد - مرحلهء نهايى شروع مىشود - بايد تب دست‌بردار شود . خلط ديگرى از جنس آن يا از غير جنس آن سر مىرسد و شروع به تعفن و مشتعل شدن و گرمى تب به تن بخشيدن مىكند . يعنى دو حالت از تب كه منتظر بودى فاصله‌اى داشته باشند ، زنجيره‌وار پى هم مىآيند و بيمار را امان نمىدهند و اگرچه تب لازمه نباشد ، كنش و واكنش تب لازمه را دارد . برخى از حالات ديگر تب تركيبى نيز هستند كه بعدا به شرح آنها مىپردازيم . نوبت تبهاى عفونى بر يك روال نيستند ؛ ممكن است نوبت تب طولانى و يا كوتاه باشد . اگر مادهء متعفن سبب تب ، غليظ پرمايه يا لزج و چسبنده باشد ، يا مادهء خلط در اندازه زياد يا پناه گرفته و بىحركت باشد ، يا بيمار ناتوان باشد و يا بيمار و اندامان بيمار نيروى احساس كم داشته باشند و يا پوست سفت بوده و سوراخهاى ريز پوست برهم آمده باشند ، نوبت تب طولانى مىشود . در عكس اين حالات نوبت تب كوتاه است . - فاصلهء ميان نوبت تب با نوبت بعدى ممكن است كم يا زياد باشد ؛ چرا ؟ - اگر نوبت بعدى با نوبت قبلى فاصلهء زياد داشته باشد علامت اين است كه : الف - مادهء سبب تب - كه عفونى شده است - در اندازه اندك است و تا آمادگى براى بار دوم پيدا مىكند مدت زيادى را مىخواهد . ب - مادهء آمادهء عفونى شدن غليظ و پرمايه است و به كندى حركت مىكند و تا به جايى برسد كه در آنجا متعفن شود مدت زمانى طولانى مىخواهد ؛ كه از اين جمله مىتوان مادهء به وجود آورندهء تب چهار اندر ميان را مثال آورد . امّا شتاب كردن نوبت بعد كه به زودى بعد از نوبت اوّل مىآيد ، سببهايى دارد : 1 - مادهء آمادهء عفونى شدن زياد است و زود به سرمنزل عفونى شدن مىرسد ، مانند مادهء بلغمى . امّا بايد براى مادهء بلغمى كه از جنس بلغم شيشه‌اى است ، استثنايى قائل شد ؛ كه در نوبتهاى تب ناشى از بلغم متعفن شده ممكن است فاصله ميان نوبت اول و نوبت دوم زياد باشد . 2 - مادهء سبب توليد تب بسيار لطيف است و در راه گير نمىكند و به سرعت به جايى كه در آن متعفن مىشود مىرسد . مادهء خلط صفرايى از اين قبيل ماده‌هاى لطيف است .